۸۰ درصد مبتلایان به پوکی استخوان از بیماری خود اطلاع ندارند.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر باقر لاریجانی، رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، با تأکید بر اهمیت سلامت استخوان در نظام سلامت گفت: «حدود ۳۰ درصد جمعیت بالای ۵۰ سال کشور به پوکی استخوان مبتلا هستند و حدود ۵۰ درصد نیز با کاهش تراکم استخوان مواجه‌اند.
وی با اشاره به روند سالمندشدن جمعیت کشور افزود: جامعه ما به سمت سالمندی پیش می‌رود و به همین دلیل، مسئله پوکی استخوان و عوارض ناشی از آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. با وجود تلاش‌های انجام‌شده، همچنان برای افزایش آگاهی مردم به کمک رسانه‌ها نیاز داریم.

دکتر لاریجانی با بیان اینکه پوکی استخوان ممکن است تا زمان بروز شکستگی علامت مشخصی نداشته باشد، اظهار کرد: افراد گاهی بدون اطلاع از وضعیت استخوان‌های خود، حتی بر اثر یک زمین‌خوردن ساده دچار شکستگی می‌شوند. شکستگی‌های ناشی از این بیماری، به‌ویژه در ناحیه لگن و ران، می‌توانند استقلال فرد، کیفیت زندگی و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره را تحت تأثیر قرار دهند و حتی خطر مرگ را افزایش دهند.
رئیس پژوهشکده غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به برآوردهای ارائه‌شده درباره وضعیت شکستگی‌ها در کشور گفت: در ایران روزانه حدود ۴۰۰ مورد شکستگی استخوان رخ می‌دهد و تعداد شکستگی‌های جدید در سال به حدود ۱۵۰ هزار مورد می‌رسد.

وی تشخیص دیرهنگام و رهاکردن درمان را از چالش‌های مهم کنترل پوکی استخوان دانست و تصریح کرد: حدود ۸۰ درصد افراد مبتلا به پوکی استخوان از بیماری خود اطلاع ندارند. این موضوع نشان می‌دهد که باید برای افزایش آگاهی عمومی و ترغیب افراد به بررسی وضعیت سلامت استخوان‌هایشان تلاش بیشتری کنیم.
دکتر لاریجانی افزود: تقریباً نیمی از افرادی که درمان را شروع می‌کنند، آن را ادامه نمی‌دهند؛ مسئله‌ای که تنها مختص ایران نیست و در کشورهای دیگر نیز مشاهده می‌شود.
وی همچنین با تأکید بر اهمیت پیگیری بیماران پس از نخستین شکستگی گفت: احتمال بروز شکستگی مجدد پس از شکستگی اولیه افزایش می‌یابد. به همین دلیل، برنامه‌هایی با همکاری وزارت بهداشت در برخی دانشگاه‌ها و بیمارستان‌ها در حال اجراست تا بیماران پس از شکستگی شناسایی، آموزش داده و برای پیشگیری از شکستگی‌های بعدی پیگیری شوند.
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به نقش آموزش علمی در پیشگیری از پوکی استخوان، نسبت به انتشار اطلاعات نادرست درباره مصرف کلسیم و ویتامین D هشدار داد.
وی گفت: یکی از باورهای نادرست این است که مصرف کلسیم برای همه افراد می‌تواند باعث ایجاد سنگ کلیه شود؛ درحالی‌که موضوع به شرایط فرد بستگی دارد و کلسیم مورد نیاز بدن باید از طریق تغذیه مناسب یا در صورت نیاز، با توصیه پزشک تأمین شود.

دکتر لاریجانی با تأکید بر اینکه پوکی استخوان بیماری بدون درمان نیست، افزود: روش‌های درمانی مختلفی برای کنترل این بیماری وجود دارد و بسیاری از این درمان‌ها در داخل کشور نیز تولید می‌شوند. وی همچنین بر ضرورت دسترسی مردم به اطلاعات علمی معتبر و نقش مستمر رسانه‌ها در افزایش آگاهی عمومی تأکید کرد.

اجرای آزمایشی غربالگری پوکی استخوان در پنج دانشگاه کشور
در ادامه، دکتر فاطمه حاجی‌ولی‌زاده، رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت، نیز با اشاره به روند سالمندشدن جمعیت کشور، پوکی استخوان را بیماری خاموشی دانست که معمولاً تا زمان بروز عوارض، نشانه مشخصی ندارد.
وی گفت: پوکی استخوان یک بیماری خاموش است که معمولاً علامت مشخصی ندارد و بیشتر در سنین میانسالی و سالمندی بروز می‌کند. با توجه به روند سالمندشدن جمعیت کشور، انتظار می‌رود تعداد مبتلایان به این بیماری نیز افزایش یابد.
دکتر حاجی‌ولی‌زاده با تأکید بر ضرورت ارتقای سواد سلامت جامعه اظهار کرد: با وجود اقدامات انجام‌شده، برآوردها نشان می‌دهد تنها حدود ۱۰ درصد مردم در مراکز جامع سلامت، آموزش‌های مرتبط با پوکی استخوان و عوارض آن را دریافت کرده‌اند.
وی با اشاره به اهمیت توجه به سلامت استخوان زنان افزود: پوکی استخوان در زنان زودتر بروز می‌کند و زنان بالای ۵۰ سال از گروه‌های مهم در معرض خطر این بیماری هستند.

رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت با تشریح برنامه‌های این وزارتخانه برای شناسایی افراد در معرض خطر گفت: در کنار خودمراقبتی و ارتقای سواد سلامت مردم، برنامه غربالگری پوکی استخوان و پیشگیری از شکستگی‌ها نیز در دستور کار وزارت بهداشت قرار دارد و در حال حاضر به‌صورت پایلوت در پنج دانشگاه کشور اجرا می‌شود.
به گفته وی، در این برنامه زنان بالای ۵۰ سال که بر اساس شاخص‌های خطر در معرض ابتلا به پوکی استخوان قرار دارند، با استفاده از ابزارهای غربالگری و پرسش‌نامه‌ها شناسایی می‌شوند. افرادی که ابتلای آنان به پوکی استخوان به‌طور قطعی تشخیص داده شود، برای دریافت درمان مناسب تحت مراقبت پزشک خانواده قرار خواهند گرفت.
دکتر حاجی‌ولی‌زاده از تدوین پروتکل‌های درمان پوکی استخوان برای پزشکان خانواده و آماده‌سازی بسته‌های راهنمای تشخیص و درمان این بیماری با همکاری مراکز تحقیقاتی خبر داد.

وی با تأکید بر ضرورت بررسی علت زمینه‌ای شکستگی‌ها اظهار کرد: برخی افراد با شکستگی‌هایی به بیمارستان مراجعه می‌کنند که ناشی از ضربه شدید یا عامل مشخصی نیست؛ این موارد می‌توانند نشانه‌ای از ابتلا به پوکی استخوان باشند، اما در بسیاری از موارد، پس از درمان شکستگی، علت زمینه‌ای آن به‌طور جدی بررسی نمی‌شود.
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت افزود: در حال حاضر پنج کلینیک در کشور در این زمینه فعالیت دارند» و برای افزایش تعداد و گسترش دسترسی به این مراکز، همکاری نهادهای بیمه‌گر ضروری است.
دکتر حاجی‌ولی‌زاده همچنین توسعه دسترسی به دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان را از نیازهای مهم نظام سلامت دانست و گفت: بخش عمده این دستگاه‌ها در مراکز خصوصی مستقر هستند و هزینه انجام سنجش و تفاوت هزینه خدمات در بخش دولتی و خصوصی می‌تواند دسترسی برخی افراد را محدود کند.
وی افزایش تعداد دستگاه‌ها در مراکز دولتی، توزیع مناسب آن‌ها در مناطق مختلف کشور، بررسی امکان استفاده از دستگاه‌های قابل‌حمل و استانداردسازی و کالیبراسیون تجهیزات را از اقدامات ضروری برای بهبود خدمات تشخیصی برشمرد.

۹۰ درصد توده استخوانی تا پیش از ۲۰ سالگی شکل می‌گیرد
دکتر نوشین فهیم فر ، رئیس شبکه تحقیقات و فناوری پوکی استخوان کشور، با تأکید بر اینکه پیشگیری از پوکی استخوان باید از دوران کودکی آغاز شود، تغذیه مناسب، دریافت کافی کلسیم و فعالیت بدنی منظم را از عوامل مهم در شکل‌گیری استخوان‌های سالم دانست.
وی گفت: حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد از توده استخوانی انسان در دوران کودکی ساخته می‌شود و تقریباً ۹۰ درصد از توده استخوانی تا پیش از ۲۰ سالگی شکل می‌گیرد. این موضوع نشان می‌دهد که خانواده‌ها در تأمین سلامت استخوان کودکان نقش بسیار مهمی دارند.

دکتر فهیم‌فر با اشاره به اهمیت دوران کودکی و بلوغ در دستیابی به تراکم استخوانی مناسب افزود: تغذیه سالم و سبک زندگی مناسب می‌توانند احتمال ابتلا به پوکی استخوان در سال‌های بعد را کاهش دهند؛ هرچند دستیابی به تراکم استخوانی مناسب به‌تنهایی تضمین‌کننده پیشگیری کامل از این بیماری نیست.
وی شیر و فرآورده‌های لبنی را از منابع غنی کلسیم معرفی کرد و گفت: سبزیجات برگ سبز و مغزها نیز می‌توانند در تأمین کلسیم مورد نیاز بدن نقش داشته باشند؛ بااین‌حال، میزان جذب کلسیم از منابع غذایی مختلف یکسان نیست و انتخاب منابع مناسب در برنامه غذایی کودکان اهمیت دارد.
رئیس شبکه تحقیقات و فناوری پوکی استخوان کشور، کاهش فعالیت بدنی کودکان و نوجوانان در پی استفاده گسترده از تلفن همراه، لپ‌تاپ و رایانه را از موضوعات قابل‌توجه در سلامت استخوان دانست و بر ضرورت افزایش تحرک در دوران رشد تأکید کرد.

وی اظهار کرد: تغذیه مناسب، دریافت کافی کلسیم و فعالیت بدنی منظم باید از دوران کودکی مورد توجه قرار گیرد تا زمینه حفظ سلامت استخوان‌ها در بزرگسالی و سالمندی فراهم شود.
دکتر فهیم‌فر همچنین با اشاره به برنامه توزیع شیر در مدارس گفت: بر اساس اطلاعات دریافتی از دفتر بهبود تغذیه جامعه، انتظار می‌رود این برنامه در سال جاری نیز با قوت بیشتری ادامه یابد.
وی با اشاره به نتایج و ارزیابی‌های مطرح‌شده از دوره‌های قبلی اجرای این برنامه، از گزارش‌هایی درباره افزایش مختصر قد کودکان و رضایت بیشتر دانش‌آموزان از طعم شیر خبر داد و ابراز امیدواری کرد اجرای برنامه‌های تغذیه‌ای، به‌ویژه در مناطق آسیب‌پذیر، به بهبود وضعیت تغذیه کودکان و سلامت نسل آینده کمک کند.
سخنرانان نشست خبری هفته ملی سلامت استخوان، اطلاع‌رسانی علمی و مستمر را از الزامات پیشگیری و کنترل پوکی استخوان دانستند و بر ضرورت همکاری رسانه‌ها، مراکز تحقیقاتی و نظام سلامت برای افزایش آگاهی مردم تأکید کردند.

دکتر فهیم‌فر در این زمینه گفت: امیدواریم در کنار برنامه‌هایی که می‌توانند پشتوانه داشتن نسلی سالم در آینده باشند، اصحاب رسانه نیز مانند همیشه نقش خود را در افزایش آگاهی مردم درباره سبک زندگی سالم‌تر برای کودکان ایفا کنند و در این مسیر به ما کمک کنند.
وی با اشاره به برنامه‌های آموزشی مرکز تحقیقات پوکی استخوان افزود: این مرکز در کنار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، هر سال برنامه‌هایی با هدف افزایش آگاهی عمومی، از جمله همایش‌ها و کمپین‌های مردمی، برگزار می‌کند.
به گفته وی، سمینار علمی پوکی استخوان نیز برای روزهای ۲۹ و ۳۰ مهرماه در سالن غرضی بیمارستان میلاد برنامه‌ریزی شده است. همچنین، شعار جهانی انجمن بین‌المللی پوکی استخوان (IOF) با توجه به شرایط کشور بومی‌سازی می‌شود و مبنای شکل‌گیری کمپین ملی سلامت استخوان قرار می‌گیرد.

در پایان این نشست، بر ضرورت پیوند میان پژوهش‌های علمی، آموزش عمومی، تشخیص به‌موقع و دسترسی مناسب به خدمات درمانی تأکید شد؛ رویکردی که با افزایش آگاهی مردم، توجه به سلامت استخوان از دوران کودکی و پیگیری درمان بیماران می‌تواند در کاهش عوارض پوکی استخوان و پیشگیری از شکستگی‌های ناشی از آن مؤثر باشد.